|
Enerji nedir?
Enerji, çevremizdeki birçok olayın gerçekleşmesine neden
olmaktadır. Gündüz vakitlerinde pencereden dışarıya
baktığımızda, güneşten gelen enerjinin dünyamıza aydınlattığını
ve ısıttığını izleyebiliriz. Akşamları cadde lambalarının
elektrik enerjisini kullanarak yolları aydınlattığını
görebiliriz. Arabalar hareket ettiğinde benzindeki enerjinin
hareket enerjisine dönüştürdüğünü görebiliriz. Yediğimiz
yiyeceklerde depolanmış enerjiyi çalışmak ve oynamak için
harcadığımızı anlayabiliriz.
Bu kadar iç içe olduğumuz enerjinin tanımını nasıl yapabiliriz?
En basit anlamda enerjinin tanımı aşağıdaki şekilde
yapılmaktadır.
Enerji iş yapma yeteneğidir.
Dünyamızda enerji değişik şekillerde bulunabilmektedir;
Kimyasal Enerji, Elektrik Enerjisi, ısı (termal
enerji), Işık , Mekanik Enerji ve Nükleer
Enerji….
Enerjiyi iki farklı sınıfa ayırmamız mümkündür.
- Potansiyel Enerji (Depolanmış Enerji)
- Kinetik Enerji (Hareket Enerjisi)
Bu iki tür enerjiyi daha iyi anlayabilmek için şu örneği
kullanabiliriz. Elimize bir kalem alalım. Kalemi sıranın üzerine
koyalım. Kalemi sıranın kenarından iterek yere düşmesini
sağlayalım. Kalemin yere doğru hareket etmesini sağlayan kinetik
enerjidir.
Şimdi aynı kalemi yerden alarak tekrar sıranın üzerine koyalım.
Böylece siz kendi enerjimizi kullanarak kaleme potansiyel enerji
depolamış olmaktasınız. Kalemi yerden ne kadar yükseğe
kaldırırsak, kaleme o kadar fazla enerji depolamış oluruz.
Kalemi tekrar sıranın kenarından aşağı doğru düşmesini
sağlarsak, bu potansiyel enerji hareket enerjisine dönüşecek ve
kalem sıradan aşağıya doğru hızla harekete geçecektir.
Enerjiyi ölçmek için en yaygın olarak kullanılan birim
JOULE adını verdiğimiz birimdir. Bu birim 1818-1889 yılları
arasında yaşamış İngiliz bilim adamı James Prescott Joule‘ un
anısına JOULE olarak adlandırılmıştır.
1 JOULE 2 kilogramlık bir cismin 1 metre/saniye hızla
hareket ettiği sırada sahip olduğu kinetik enerji
(hareket enerjisi) miktarına eşit bulunmaktadır. Sabah
kahvaltıda yediğimiz bir parça tost, yaklaşık 315,000 JOULE’luk
enerji içermektedir. Bu enerji ile biz yaklaşık 6
dakika koşabiliriz, yaklaşık 10 dakika bisiklete binebiliriz,
hızlı hızlı yaklaşık 15 dakika yürüyebiliriz ve yaklaşık 1.5
saat uyuyabiliriz (Evet yanlış duymadınız, uyumak için bile
enerjiye ihtiyacımız bulunmaktadır…)
Enerji bir türden diğerine, bir şekilden diğerine
dönüştürülebilir. Fakat yoktan var edilemez veya vardan yok
edilemez. Enerji her zaman mevcut bulunmaktadır. Bir
şekilden diğerine dönüşen enerjiye birçok örnek vermemiz
mümkündür.
El fenerimizi açtığımızda pilin içine saklanmış haldeki
kimyasal enerji, ışık enerjisine dönüşmektedir. Yiyeceklerin
içinde kimyasal enerji saklanmış halde bulunmaktadır.
Yiyecekleri yediğimizde vücudumuz bu saklanmış enerjiyi hareket
enerjisine dönüştürmekte ve günlük faaliyetlerimizi yapmamıza
sağlamaktadır.
Eğer vücudumuzun ihtiyacından fazla enerji içerecek
miktarda yemek yiyecek olursak, vücudumuz bu fazla enerjiyi yağ
hücreleri olarak saklamaktadır. İşte bu yağlar vücudumuzun
potansiyel enerjisini oluşturmaktadır.
Telefonla konuştuğumuzda, sesimiz elektrik enerjisine
dönüşmekte, kablolardan geçerek aradığımız telefona ulaşmakta ve
diğer telefonda tekrar ses enerjisine dönüşmektedir.
Taşıtlar benzinde depolanmış olarak bulunan kimyasal enerjiyi
kullanmaktadır. Araba motoru kimyasal enerjiyi ısı ve hareket
enerjisine dönüştürmekte ve böylece tekerleklerin dönmesi
sağlanmaktadır.
Tost makinesi elektrik enerjisini ısı ve ışık enerjisine
dönüştürmektedir. Tost makinesinin tellerine bakarsanız,
kıpkırmızı parladığını görebiliriz…
Televizyon elektrik enerjisini ışık ve ses enerjilerine
dönüştürmektedir.
Besin döngüsünün de her aşamasında da birçok çeşit enerji
söz konusu olmaktadır. Örneğin mısırı ele alalım.
Mısır bitkisi güneş ışığını havadan aldığı karbon dioksit gazı
ve topraktan aldığı su ve minerallerle birleştirmekte ve
fotosentez yoluyla depolanmış enerjiye dönüştürmektedir. Mısır
bitkinin yaprakları ve üzerindeki mısırlar büyümektedir. Mısır
bitkisi ve üzerindeki mısırlar büyüdükçe bitkinin güneşten
aldığı enerji yapraklara ve mısırların içine saklanmaktadır.
Mısırlar şeker ve nişasta olarak saklanmış enerji ile
dolmaktadır.
Mısırlar olgunlaştıktan sonra toplanmakta ve bunlarla
çiftliklerdeki tavuklar ve diğer hayvanlar beslenmektedir.
Tavuklar mısırdaki bu saklı enerjiyi büyümek ve hareket etmek
için kullanmaktadır. Bir kısım enerjide tavukların
kaslarında protein ve yağ olarak birikmektedir.
Tavuklar yeterli olgunluğa ulaştığında, çiftçi bu tavuğu
mutfaklarımızda yememiz için marketlere satmaktadır. Biz bu
tavuğu satın aldıktan sonra onu evimizde pişirmekteyiz. Daha
sonra tavuğun etindeki saklanmış halde bulunan enerji yardımıyla
biz günlük hayatımızda gerçekleştirdiğimiz çok farklı işleri
gerçekleştirmekte kullanmaktayız; yürümekte, koşmakta, yüzmekte,
futbol oynamakta, vs.
www.euas.gov.tr - Sitesinden Alınmıştır.
|
